محمد مهدى ملايرى
57
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
درخور مردم بافرهنگ و تربيتيافته به كار برد و در هرحال حشمت و فخامت كلام را رعايت كند . و همچنين مىبايستى فراگيرد كه نوشتهء او صادر از ديوان شاهى است و به همين سبب در انتخاب كلمات بايد آن اندازه دقت به كار برد كه نوشتهء او شايستهء آن ديوان و درخور مقام و مرتبهء مخاطب آن باشد نه بيش و نه كم . پيش از اين هم گفته شد كه نوشتههاى ديوانى به صورتى ساخته و پرداخته مىشدند كه از خلال الفاظ و عبارات و سبك انشاء آنها مىشد مقام هريك از نويسندگان و گيرندگان را دانست . آنچه گذشت اطلاعاتى بود كه مىتوان دربارهء فن بلاغت و آيين نويسندگى از آثار بازمانده از آن دوران به دست آورد . دربارهء مواد ديگرى هم كه دبيران ديوان مىبايستى فراگيرند نيز اطلاعاتى از همينگونه آثار به دست مىآيد كه آنها هم براى درك بهتر و جامعتر از فرهنگ دبيران آن زمان مفيد و مغتنم است . در پايان همان قطعهاى كه از عيون الاخبار در آيين نويسندگى نقل شد ، از جملهء وظايف دبيران يكى هم آگاهى از كيفيت دخل و خرج ديوان و دقت و مراقبت در نگهدارى حساب و امانت در آن ، ذكر شده بود كه از آن مىتوان چنين فهميد كه رياضى و حساب و امور مالى و چيزهايى كه با ديوان خراج و ديوانهاى مالى سروكار داشته ، هرچند از ضروريات امورى بوده كه دبيران خراج يا آمار دبيران مىبايستى از آنها آگاهى كامل داشته باشند ، ولى درهرحال جزء موادى بوده است كه همهء داوطلبان دبيرى مىبايستى آن را مىآموختهاند . فرهنگ دبيران در قطعهء ديگرى كه آن را هم ابن قتيبه از گفتههاى ايرانيان در مورد فرهنگ دبيران نقل كرده دربارهء آب و آبيارى و پل و سدسازى و اين قبيل چيزها سخن رفته و ابن قتيبه گفته كه ايرانيان دبيرانى را كه از اين امور آگاهى نداشتند در كار دبيرى ناقص و نارسا مىشمردند .